Historia PlayStation 1994-2026 - od zerwanej umowy z Nintendo do PS5

Historia PlayStation obejmuje ponad 30 lat i siedem konsol Sony: pięć stacjonarnych (PS1 z 1994 roku, PS2, PS3, PS4 i PS5 z 2020 roku) oraz dwie przenośne, PSP i PS Vita. Marka powstała po zerwaniu wspólnego projektu z Nintendo, a jej najlepiej sprzedającą się konsolą jest PS2 z wynikiem ponad 160 milionów egzemplarzy.

Generacje PlayStation w jednej tabeli

Sony wydało od 1994 roku pięć konsol stacjonarnych i dwie przenośne, a każda zmiana generacji oznaczała też nowy nośnik gier. Tabela zbiera daty premier w Japonii i Europie, cenę startową w Polsce oraz skumulowaną sprzedaż według danych samego Sony.

Liczby sprzedaży pochodzą ze strony korporacyjnej Sony Interactive Entertainment i mają różne daty graniczne. PS1, PS2 i PSP liczone są do 31 marca 2012 roku, PS3 do 31 marca 2017 roku, PS4 do 30 czerwca 2022 roku, a PS5 do 30 czerwca 2026 roku. Są to dane o konsolach dostarczonych do sklepów, a nie o egzemplarzach kupionych przez graczy. Porównanie parametrów sprzętu znajdziesz w naszej porównywarce konsol, a przegląd wszystkich epok na stronie generacji PlayStation.

Zerwana umowa z Nintendo i Ken Kutaragi

PlayStation powstało, bo w 1991 roku Nintendo zerwało z Sony wspólny projekt napędu CD do konsoli SNES. Prace nad przystawką, roboczo nazwaną „Play Station”, trwały od 1988 roku. Sony dostarczało już wtedy Nintendo układ dźwiękowy SPC700, a za obiema umowami stał jeden człowiek.

Ken Kutaragi, inżynier Sony nazywany później ojcem PlayStation, według serwisu Kotaku podjął współpracę z Nintendo przy układzie dźwiękowym bez wiedzy zarządu firmy. Kontrakt na napęd CD miał dać Sony prawo do własnej konsoli obsługującej płyty i kartridże oraz udział w zyskach z gier na CD. Dla Nintendo te warunki okazały się nie do przyjęcia.

Na targach Consumer Electronics Show w 1991 roku Sony pokazało prototyp. Dzień później Nintendo ogłosiło, że przy tym samym pomyśle będzie współpracować z Philipsem. Według serwisu Video Games Chronicle rozgniewany prezes Sony Norio Ohga powierzył Kutaragiemu budowę własnej konsoli, a zespół przeniesiono pod skrzydła Sony Music, które miało tłocznię płyt potrzebną przy nośniku CD.

Formalnym początkiem marki było założenie spółki Sony Computer Entertainment 16 listopada 1993 roku. Rok później pierwsza konsola była już w sklepach.

PlayStation z 1994 roku i płyta CD zamiast kartridża

Pierwsze PlayStation trafiło do sprzedaży w Japonii 3 grudnia 1994 roku w cenie 39 800 jenów. W Ameryce Północnej zadebiutowało 9 września 1995 roku za 299 dolarów, a w Europie 29 września 1995 roku. Wśród gier startowych w Japonii był Ridge Racer od Namco.

Płyta CD-ROM dawała twórcom znacznie więcej miejsca niż kartridże konkurencji i była tańsza w produkcji. Z tej przewagi wyrosły gry, które dziś opisujemy w katalogu, od Crash Bandicoot po Final Fantasy VII i Metal Gear Solid. W 2000 roku Sony wydało mniejszą wersję konsoli, PS one, a produkcję zakończyło 23 marca 2006 roku.

Według danych Sony konsola sprzedała się w ponad 102,4 miliona egzemplarzy. Pełny obraz tej epoki, z najważniejszymi grami i problemami sprzętu, zebraliśmy na stronie generacji PS1.

PlayStation w Polsce od 1996 roku

Do Polski PlayStation dotarło z opóźnieniem względem Europy Zachodniej, a pierwszym oficjalnym dystrybutorem nie było Sony. Według ustaleń serwisu strefaPSX.pl w styczniu 1996 roku sprzedaż rozpoczęła firma Lanser z Elbląga, która wyceniła konsolę na 1599 zł. Gry kosztowały wtedy 219-249 zł. Wcześniej pojedyncze egzemplarze sprowadzali prywatni importerzy.

Za symboliczną datę polskiej premiery uchodzi 1 czerwca 1996 roku. Według magazynu Top Secret z czerwca 1996 roku Sony Polska zapowiadało na ten dzień rozpoczęcie sprzedaży w całym kraju, a strefaPSX.pl podaje cenę 1399 zł. Inne źródła z epoki wskazują lipiec lub sierpień 1996 roku, więc dokładnego dnia nie da się dziś rozstrzygnąć. Około września 1996 roku konsola kosztowała już 999 zł.

Kolejne premiery przebiegały w Polsce coraz bliżej europejskich. PS2 kosztowało na start 2699 zł, a uroczysta warszawska premiera odbyła się kilka dni po europejskiej z 24 listopada 2000 roku. PS3 weszło do polskich sklepów tego samego dnia co w całej Europie, 23 marca 2007 roku, za 2399 zł. PS4 kosztowało 1799 zł od 29 listopada 2013 roku, a PS5 od 19 listopada 2020 roku 2299 zł z napędem i 1849 zł w wersji Digital.

Ceny nominalne mówią mało, więc przeliczyliśmy je na przeciętne miesięczne wynagrodzenie według GUS z roku premiery. PS1 za 1399 zł kosztowało 1,6 pensji (873 zł w 1996 roku), PS2 za 2699 zł 1,4 pensji (1923,81 zł w 2000 roku), a PS3 za 2399 zł 0,89 pensji (2691,03 zł w 2007 roku). PS4 za 1799 zł to już 0,49 pensji (3650,06 zł w 2013 roku), a PS5 za 2299 zł 0,44 pensji (5167,47 zł w 2020 roku). Każda kolejna generacja była w Polsce relatywnie tańsza od poprzedniej.

PS2, czyli najlepiej sprzedająca się konsola

PlayStation 2 zadebiutowało w Japonii 4 marca 2000 roku, w Europie 24 listopada 2000 roku i sprzedało się w ponad 160 milionach egzemplarzy. Żadna konsola stacjonarna nie pobiła tego wyniku. Sony zakończyło dostawy w Japonii 28 grudnia 2012 roku, a o końcu produkcji na świecie brytyjski „The Guardian” pisał 4 stycznia 2013 roku.

Konsola czytała płyty DVD z filmami, co w 2000 roku było osobnym argumentem przy zakupie. Obsługiwała też większość gier z PS1, więc kupujący nie zostawiali starej biblioteki na półce.

Na tej generacji powstały gry, które do dziś wracają w remakach i rankingach. Należą do nich Ico i Shadow of the Colossus, o którym piszemy w recenzji Shadow of the Colossus po latach, a także Jak and Daxter i Ratchet & Clank. Kto chce wrócić do oryginału, trafi na barierę sprzętową, bo PS2 nie ma wyjścia HDMI. Jak ją obejść, wyjaśniamy w poradniku o podłączaniu PS2 do telewizora. Więcej o epoce na stronie generacji PS2.

PSP i PS Vita, czyli PlayStation w kieszeni

PSP trafiło do sprzedaży w Japonii 12 grudnia 2004 roku, a do Europy dopiero 1 września 2005 roku w cenie 249 euro. Premierę europejską przesunięto, bo Sony nie nadążało z dostawami na rynki japoński i amerykański. Gry wydawano na płytach UMD, małych dyskach optycznych w plastikowej osłonie. Według Sony konsola sprzedała się w ponad 76,4 miliona egzemplarzy.

PS Vita zadebiutowała w Japonii 17 grudnia 2011 roku, a w Europie 22 lutego 2012 roku. Zamiast płyt używała kart pamięci z grami, miała dwa drążki analogowe i dotykowy panel z tyłu obudowy. Sony nigdy nie ujawniło sprzedaży Vity, a szacunki serwisów branżowych mówią o 15-16 milionach egzemplarzy. Produkcję w Japonii zakończono 1 marca 2019 roku.

Po Vicie Sony nie wydało kolejnej pełnej konsoli przenośnej. PlayStation Portal z 15 listopada 2023 roku to urządzenie zaprojektowane do zdalnej gry, które łączy się z PS5 przez Wi-Fi i wyświetla obraz z konsoli.

PS3, czyli Blu-ray, procesor Cell i sieć

PlayStation 3 zadebiutowało w Japonii 11 listopada 2006 roku, w Ameryce Północnej 17 listopada 2006 roku, a w Europie i w Polsce 23 marca 2007 roku. W USA kosztowało 499 dolarów za model 20 GB i 599 dolarów za model 60 GB. Za tą ceną stały dwie drogie technologie, na które postawiło Sony.

Pierwszą był procesor Cell, opracowany wspólnie z Toshibą i IBM, o nietypowej budowie z rdzeniem głównym i jednostkami pomocniczymi, za który twórcy gier długo płacili trudniejszym programowaniem. Drugą był napęd Blu-ray. PS3 jako pierwsza konsola używała tego nośnika jako podstawowego, a Wikipedia przypisuje jej udział w wygranej Blu-ray z formatem HD DVD.

Na PS3 narodziła się też sieciowa część marki. PlayStation Network wystartowało w listopadzie 2006 roku jako darmowa usługa z grą wieloosobową. 2 lipca 2008 roku aktualizacja systemu 2.40 dodała trofea, a w czerwcu 2010 roku Sony uruchomiło płatny abonament PlayStation Plus. Najciemniejszy rozdział to awaria sieci z kwietnia i maja 2011 roku, gdy usługi nie działały przez 23 dni, a dane z 77 milionów kont zostały ujawnione.

Konsola sprzedała się w ponad 87,4 miliona egzemplarzy, a ostatnie egzemplarze dla Japonii wyprodukowano 29 maja 2017 roku. Szczegółowo tę epokę opisujemy w tekście o historii PS3 i na stronie generacji PS3.

PS4 i PS5, czyli prostsza architektura i dysk SSD

PlayStation 4 jako jedyna konsola Sony zadebiutowała w Japonii na końcu. W Ameryce Północnej trafiła do sklepów 15 listopada 2013 roku, w Europie 29 listopada 2013 roku, a w Japonii dopiero 22 lutego 2014 roku. Po trudnej architekturze PS3 Sony postawiło na konstrukcję bliższą komputerom osobistym, łatwiejszą dla twórców gier.

W listopadzie 2016 roku pojawiło się PS4 Pro z obsługą 4K. Według Sony do 30 czerwca 2022 roku dostarczono do sklepów ponad 117 milionów egzemplarzy PS4. Do biblioteki tej generacji należą Bloodborne, God of War z 2018 roku i Ghost of Tsushima. Czy PS4 ma sens jako zakup dziś, rozważamy w tekście o zakupie PS4 w 2026 roku.

PlayStation 5 zadebiutowało 12 listopada 2020 roku w Japonii i Ameryce Północnej, a tydzień później, 19 listopada 2020 roku, w Polsce i większości Europy. Sony od razu wydało dwie wersje: z napędem Ultra HD Blu-ray i Digital Edition bez napędu. Konsola wniosła szybki dysk SSD i pad DualSense z haptyką i adaptacyjnymi spustami, a 7 listopada 2024 roku dołączył model PS5 Pro.

Według Sony do 30 czerwca 2026 roku dostarczono ponad 95 milionów egzemplarzy PS5. Która część starszej biblioteki działa na nowej konsoli, opisujemy w poradniku o kompatybilności wstecznej PS5, PS4 i PS3. Wszystkie gry i teksty o obu generacjach zbierają strony generacji PS4 i generacji PS5.

PS6 i to, co Sony powiedziało oficjalnie

Według stanu na początek listopada 2026 roku Sony nie zapowiedziało oficjalnie PS6, nie podało nazwy, daty premiery ani ceny. Firma potwierdza jedynie, że inwestuje w platformę następnej generacji.

Najważniejsze oficjalne wypowiedzi są dwie. 9 października 2025 roku Mark Cerny, główny architekt PlayStation, i Jack Huynh z AMD opowiedzieli o wspólnym projekcie Amethyst. Cerny mówił o technologiach istniejących na razie w symulacji i przyszłej konsoli „za kilka lat”. 8 maja 2026 roku prezes Sony Hiroki Totoki przyznał podczas prezentacji wyników, że firma nie zdecydowała jeszcze, kiedy i w jakiej cenie wprowadzi nową konsolę. W sierpniu 2026 roku w rozmowie z „Wall Street Journal” powtórzył, że data nie jest ustalona.

Wszystko inne, od specyfikacji po rok premiery, to doniesienia mediów i przecieki. Oddzielamy je od faktów w osobnym tekście PS6 - fakty i plotki, a nowe informacje trafiają na stronę generacji PS6.

Trzy wzorce z 30 lat PlayStation

Z dat i cen w tabeli wynikają trzy wzorce, które pomagają czytać kolejne zapowiedzi. Pierwszy dotyczy opóźnień europejskich premier, które z generacji na generację się skracały. PS1 dotarło do Europy prawie 10 miesięcy po Japonii, PS2 po niespełna 9 miesiącach, PS3 po nieco ponad 4. PS4 trafiło do Europy dwa tygodnie po Ameryce, a PS5 tydzień po pierwszych rynkach.

Drugi wzorzec to nośnik. Każda generacja stacjonarna zmieniała go na pojemniejszy, od CD przez DVD i Blu-ray po Ultra HD Blu-ray. PS5 Digital Edition jako pierwsza konsola stacjonarna Sony nie miała napędu wcale. Ten kierunek ma praktyczny skutek dla kolekcjonerów, bo gry na płytach można odsprzedać i wymienić, a licencji cyfrowych nie.

Trzeci wzorzec to długość generacji. Między PS4 a PS5 minęło siedem lat, między PS3 a PS4 również siedem. Ta analogia napędza spekulacje o PS6, ale Sony samo zastrzega, że decyzja nie zapadła. Każda wcześniejsza konsola miała przy tym długi ogon, bo PS2 produkowano jeszcze ponad sześć lat po premierze PS3.