Pierwsza półka retro

Pierwsza półka retro to pięć punktów wejścia do epok PS1, PS2 i PS3 - Crash Bandicoot, Gran Turismo, Ico, Ratchet & Clank i LittleBigPlanet. Każdy tytuł otwiera inny rodzaj doświadczenia, od platformowego rytmu, przez precyzję kolejnych prób, po spokojniejsze spojrzenie na przestrzeń. Wybór nie jest przekrojem całej historii PlayStation, tylko zestawem pierwszych kroków, a całość uruchomi jedna wczesna konsola PS3.

Pięć punktów wejścia do dawnych epok

Wybór obejmuje PS1, PS2 i PS3. Nie jest przekrojem całej historii - każdy tytuł otwiera inny rodzaj doświadczenia.

Pięć gier, trzy generacje i dwanaście lat, od Crasha z 1996 roku po LittleBigPlanet z 2008 roku. Każda pozycja ma tu krótką wizytówkę z datą i studiem, a do tego informację, jak zagrać w nią dziś. Kolekcjonerska półka bez tej wiedzy szybko zamienia się w półkę z płytami, których nie ma na czym uruchomić.

Crash Bandicoot

Platformowy punkt wejścia do PS1 - gra zbudowana na rytmie. Naughty Dog wydało ją 9 września 1996 roku w Ameryce Północnej i 8 listopada 1996 roku w Europie. Do listopada 2003 roku sprzedała się w ponad 6,8 mln egzemplarzy i stała się jedną z twarzy pierwszej konsoli Sony.

Rytm bierze się z budowy poziomów. Kamera przez większość czasu stoi za plecami Crasha, który biegnie w głąb ekranu, więc trasa układa się w sekwencję przeszkód do zapamiętania. Skrzynka, skok, przeciwnik, przepaść. Po kilku próbach ręce wiedzą, co zrobić, zanim oczy zobaczą przeszkodę. Wszystkich poziomów jest 32, a każda skrzynka zawiera owoce Wumpa albo maskę Aku Aku, która chroni przed jednym trafieniem.

Na półce retro Crash pełni rolę lekcji historii gatunku. Tak wyglądała platformówka w chwili, gdy twórcy dopiero uczyli się trójwymiarowej kamery. Gra jest przy tym wymagająca i nieustępliwa. Klejnot za poziom wymaga rozbicia wszystkich skrzynek bez utraty życia, a 26 klejnotów odblokowuje dopiero epilog.

Oryginalna płyta działa na PS1, na PS2 i na każdym modelu PS3, bo wszystkie PS3 emulują gry z pierwszej konsoli. Kto woli nowocześniejszą formę, ma N. Sane Trilogy z 30 czerwca 2017 roku na PS4. Szczegóły serii zebraliśmy w opisie gry Crash Bandicoot, a resztę katalogu z tej epoki na stronie generacji PS1.

Gran Turismo

Uczy precyzji i innego sposobu myślenia o zakręcie i kolejnej próbie. Pierwsze Gran Turismo od Polys Entertainment, późniejszego Polyphony Digital, ukazało się w Japonii 23 grudnia 1997 roku, a w Europie 8 maja 1998 roku. Z wynikiem około 10,85 mln egzemplarzy do kwietnia 2008 roku to najlepiej sprzedająca się gra na PS1.

Precyzja zaczyna się od licencji. W trybie symulacji nie wystartujesz w zawodach, dopóki nie zdasz egzaminów na prawo jazdy. To krótkie próby hamowania, pokonywania zakrętu czy jazdy na czas, oceniane z dokładnością do ułamka sekundy. Recenzenci w 1998 roku narzekali właśnie na ich trudność. Dziś to najlepsza część gry, bo zmusza do myślenia o punkcie hamowania, linii jazdy i wyjściu z łuku, zanim w ogóle dodasz gazu.

Skala robiła wrażenie. Gra oferowała 140 samochodów i 11 tras oraz ich odwrócone warianty. Auta nie ulegały uszkodzeniom, za to zarobione kredyty szły na tuning i kolejne modele. Był to też pierwszy tytuł na PS1 zaprojektowany pod pełną obsługę DualShocka, czyli analogowych gałek i wibracji. Kazunori Yamauchi z zespołem pracowali nad nią około pięciu lat.

Gran Turismo pokazuje, że retro to nie tylko platformówki i przygoda. To gra o powtarzaniu tej samej szykany do skutku, a ten rodzaj satysfakcji trudno znaleźć w innych pozycjach z tej listy. Płyta działa na PS1, PS2 i każdym PS3. Opis całej serii, aż po najnowsze odsłony, znajdziesz w haśle Gran Turismo.

Ico

Przestrzeń zamiast pośpiechu - spokojniejsze spojrzenie na bibliotekę PS2. Ico, reżyserowane przez Fumito Uedę, ukazało się w Ameryce Północnej 25 września 2001 roku, w Japonii 6 grudnia 2001 roku, a w Europie dopiero 22 marca 2002 roku.

Gra prawie nic nie wyświetla na ekranie. Nie ma paska życia ani licznika punktów, a dialogów jest bardzo mało. Chłopiec z rogami prowadzi przez zamek dziewczynę o imieniu Yorda, która nie wespnie się na wysoką przeszkodę. Trzeba ją podsadzić albo znaleźć inną drogę, a w razie ataku cieni obronić. Zagadki opierają się na architekturze, więc większość czasu spędza się na patrzeniu, gdzie prowadzi most, schody czy łańcuch. Pośpiech nic tu nie daje.

Ico ma ciekawy paradoks rynkowy. Krytycy przyjęli je znakomicie, a gra wpłynęła na wielu późniejszych twórców, mimo to do 2009 roku sprzedała się w zaledwie około 700 tys. egzemplarzy na całym świecie. Za słaby wynik zwykle obwinia się skromny marketing. Oryginalne płyty nie są więc tak powszechne jak Crash czy Gran Turismo, co ma znaczenie przy zakupie na rynku wtórnym.

Łatwiejsza droga to kolekcja HD z Shadow of the Colossus, wydana na PS3 we wrześniu 2011 roku. Płyta PS2 zadziała natomiast tylko na najwcześniejszych modelach PS3, o czym piszemy w sekcji decyzyjnej. Więcej o grze przeczytasz w opisie Ico, a jej duchowego następcę opisaliśmy w haśle Shadow of the Colossus.

Ratchet & Clank

Przygoda pełna energii i wyrazistych pomysłów w ruchu. Insomniac Games wydało pierwszą część na PS2 6 listopada 2002 roku w Ameryce Północnej i 8 listopada 2002 roku w Europie. Do połowy 2007 roku sprzedała się w ponad 3,7 mln egzemplarzy.

Energia płynie z arsenału. Ratchet, mechanik z rasy Lombaxów, i robot Clank podróżują przez planety Galaktyki Solana, a po drodze gracz kupuje lub znajduje do 36 broni i gadżetów. Płaci się śrubami z rozbitych skrzyń i pokonanych przeciwników. Każda nowa zabawka zmienia sposób gry, więc wyprawy nie nudzą się nawet przy powrotach w znane miejsca.

Na tle Crasha i Ico Ratchet reprezentuje inny rozdział PS2. To era, w której platformówka zaczęła łączyć skoki ze strzelaniem i rozwojem wyposażenia, a humor stał się równie ważny jak zręczność. Gracze, którzy przyszli do serii z Rift Apart na PS5, odnajdą tu ten sam ton, tylko w prostszej formie i z mniejszą skalą.

Opcji na dziś jest kilka. Oryginał działa na PS2 i wczesnych PS3 z obsługą płyt PS2. W 2012 roku wyszła kolekcja HD na PS3, a w 2016 roku pełny remake na PS4, który jest jednak osobną grą. Dla półki kolekcjonerskiej najciekawsza pozostaje płyta z 2002 roku. Opis serii znajdziesz w haśle Ratchet & Clank, a inne klasyki tej konsoli w zestawieniu najlepszych gier na PS2.

LittleBigPlanet

Wyobraźnia napędza tu platformową zabawę z własnym charakterem. Brytyjskie Media Molecule wydało grę na PS3 w październiku 2008 roku pod hasłem „Play, Create, Share”, czyli graj, twórz i udostępniaj.

Sama kampania to przyjemna platformówka z boku, z Sackboyem w roli głównej, fizyką przedmiotów i trybem dla kilku graczy. Sercem gry był jednak edytor poziomów, który krytycy chwalili od pierwszych recenzji. Gracze budowali w nim własne etapy, mechanizmy, a nawet krótkie przerywniki filmowe. Gdy serwery PS3 przestały działać, w sieci było ponad 10 mln poziomów stworzonych przez społeczność.

I tu jest haczyk, o którym rzadko się pisze. 22 maja 2021 roku Sony wyłączyło wszystkie serwery LittleBigPlanet po atakach na infrastrukturę, a 13 września 2021 roku ogłosiło, że serwery pierwszej części pozostaną zamknięte na stałe. Kupując dziś płytę, dostajesz kampanię i edytor offline, ale nie dostaniesz już milionów poziomów innych graczy. To zmienia wartość gry. Na półce retro LittleBigPlanet jest dziś bardziej zabawką do tworzenia w domu niż oknem na społeczność.

Płyta działa wyłącznie na PS3, na każdym modelu. Mimo utraty części sieciowej to wciąż jeden z najbardziej rozpoznawalnych tytułów tej konsoli. Więcej o grze przeczytasz w opisie LittleBigPlanet, a o jej późniejszym bohaterze w haśle Sackboy.

Na czym uruchomić całą półkę?

Całą piątkę obsłuży jedna konsola, ale tylko konkretna. Najwcześniejsze PS3 o oznaczeniach CECHA i CECHB miały na pokładzie układy z PS2, więc czytają płyty z PS1, PS2 i PS3. Odróżnisz je po czterech portach USB z przodu i czytniku kart pamięci.

Modele CECHC i CECHE, w Europie głównie CECHC, emulowały procesor PS2 programowo, przy zachowaniu sprzętowego układu graficznego. Zgodność z płytami PS2 była przez to nieco niższa. Każde późniejsze PS3, w tym wszystkie wersje Slim i Super Slim, nie odczyta płyt PS2, za to wciąż uruchomi gry z PS1. Oznacza to jedno. Na Slimie zagrasz w Crasha, Gran Turismo i LittleBigPlanet, ale Ico i Ratcheta tylko w kolekcjach HD.

Jeśli kompletujesz półkę od zera, masz trzy rozsądne drogi. Pierwsza to wczesne PS3, które załatwia wszystko, ale to najstarszy sprzęt z tej listy i jego stan trzeba dokładnie sprawdzić. Druga to duet PS2 i PS3 Slim, czyli dwie konsole zamiast jednej. Trzecia to PS3 Slim z kolekcjami HD, najtańsza w utrzymaniu, ale bez oryginalnych płyt PS2. Przed zakupem dobrze jest sprawdzić model na tabliczce znamionowej, a nie polegać na opisie sprzedawcy.

Porównanie możliwości konsol znajdziesz w porównywarce konsol, a praktyczne porady przy zakupach używanego sprzętu w dziale dla kolekcjonerów.