Skok, który wciąga

Pięć różnych pomysłów na platformówkę zaczyna Astro Bot z czytelnym celem i pomysłowymi etapami, Gra Roku 2024. Crash Bandicoot prowadzi do korzeni gatunku i rytmu skoków, Jak and Daxter stawia na odkrywanie, Ratchet & Clank łączy platformową podróż z akcją, a Sackboy: Wielka Przygoda dodaje lekkości i kooperacji dla czterech osób. Kolejność to ścieżka odkrywania, nie ocena w punktach.

Pięć różnych pomysłów na platformówkę

Redakcyjna kolejność prowadzi od współczesnego punktu startu do klasyków. To ścieżka odkrywania, nie ocena w punktach.

Pięć gier dzieli prawie trzy dekady. Najstarsza ukazała się w Ameryce Północnej 9 września 1996 roku, najmłodsza 6 września 2024 roku. Każda definiuje skok inaczej, i właśnie ta różnica jest tu ciekawsza niż pytanie, która jest najlepsza. Przy każdej pozycji podajemy też, na czym da się w nią zagrać dziś, bo w przypadku platformówek z PS1 i PS2 to wcale nie jest oczywiste.

Astro Bot

Astro Bot sprawdza się na początek - daje czytelny cel i pomysłowość kolejnych etapów. Gra Team Asobi ukazała się 6 września 2024 roku wyłącznie na PS5 i zdobyła tytuł Gry Roku na The Game Awards 2024, a do tego główne nagrody D.I.C.E. i BAFTA. Na Metacritic ma 94 punkty na 100, najwięcej spośród gier wydanych w 2024 roku.

Cel jest prosty do zrozumienia nawet dla kogoś, kto nigdy nie grał w platformówkę. Trzeba odnaleźć załogę rozbitego statku-matki, czyli małe roboty rozsiane po planetach. Podstawowa wersja ma 90 poziomów w sześciu galaktykach i 301 botów do uratowania. Kolejne doszły w późniejszych aktualizacjach.

Pomysłowość polega na tym, że niemal każdy etap opiera się na jednym motywie. Raz liczy się nowa zdolność Astro, raz pojazd Dual Speeder, którym steruje się, przechylając kontroler. Twórcy, prowadzeni przez reżysera Nicolasa Doucet, przygotowali 15 nowych umiejętności, i żadna nie zostaje na tyle długo, by się znudzić. Adaptacyjne spusty i haptyka kontrolera DualSense nie są tu dodatkiem. Opór spustu i drgania pada mówią, co dzieje się pod stopami bohatera, a bez tego gra traci sporą część uroku.

Krótko o próbie przed zakupem. Na każdym PS5 jest preinstalowany Astro's Playroom z 12 listopada 2020 roku, mniejsza gra tego samego zespołu. Jeśli po godzinie w Playroomie nie chcesz odkładać pada, pełny Astro Bot trafi w gust. Sprzedaż pokazuje, że nie jest to nisza. Sony podało 1,5 mln egzemplarzy do 3 listopada 2024 roku, a późniejsze szacunki mówią o około 4,3 mln.

Crash Bandicoot

Crash Bandicoot prowadzi do korzeni gatunku - uczy rytmu skoków i uważnej obserwacji trasy. Pierwsza część od Naughty Dog trafiła na PS1 9 września 1996 roku w Ameryce Północnej i 8 listopada 1996 roku w Europie. Do listopada 2003 roku sprzedała się w ponad 6,8 mln egzemplarzy.

Popularne opisy nazywają Crasha „pierwszą platformówką 3D”, co jest uproszczeniem. Kamera przez większość czasu podąża za plecami bohatera, który biegnie w głąb ekranu, ale trasa przypomina korytarz, a nie otwarty świat. Część poziomów przewija się bokiem albo każe uciekać w stronę gracza. Ta konstrukcja ma swoją logikę. Skoro nie ma swobody eksploracji, cała uwaga idzie w wyczucie odległości, czyli w to, gdzie dokładnie wylądujesz.

Gra ma 32 poziomy. Skrzynki kryją owoce Wumpa, a 100 owoców daje dodatkowe życie. Maska Aku Aku chroni przed jednym trafieniem, trzy zebrane z rzędu dają chwilową nietykalność. Prawdziwa szkoła rytmu zaczyna się jednak przy klejnotach. Klejnot dostajesz tylko wtedy, gdy rozbijesz wszystkie skrzynki na poziomie i nie stracisz po drodze życia. Wszystkich klejnotów jest 26 i dopiero one odblokowują epilog.

To najtrudniejsza gra w tym zestawieniu i trzeba o tym uprzedzić każdego, kto przychodzi po Astro Bocie. Oryginał chodzi na PS1, PS2 i każdym modelu PS3 z płyty. Wygodniejsza droga to N. Sane Trilogy z 30 czerwca 2017 roku na PS4, czyli odświeżona wersja trzech pierwszych części. Więcej o serii znajdziesz w opisie gry Crash Bandicoot.

Jak and Daxter

Jak and Daxter nagradza odkrywanie - to przygoda, w której aż chce się zajrzeć za kolejny zakręt. The Precursor Legacy, druga duża seria Naughty Dog, ukazała się na PS2 4 grudnia 2001 roku w Ameryce Północnej, a w Europie w tym samym miesiącu. Recenzenci chwalili przede wszystkim brak ekranów ładowania.

Ten szczegół zmienia sposób grania bardziej, niż się wydaje. Z wioski na plażę, z plaży do dżungli i dalej przechodzi się bez przerwy, więc świat sprawia wrażenie jednej mapy, a nie zestawu poziomów. W 2001 roku było to rzadkie. Daje też psychologiczny haczyk, bo widzisz w oddali górę albo latarnię, wiesz, że da się tam dojść, i po prostu idziesz.

Odkrywanie ma swoją walutę. Głównym znaleziskiem są ogniwa mocy, a wielkie drzwi Prekursorów otwiera dopiero 100 z nich. Ogniwa zdobywa się za zadania mieszkańców, za wymianę orbów Prekursorów i za zebranie siedmiu much zwiadowczych ukrytych w każdym obszarze. Każdy zakątek coś więc chowa, a gra nagradza ciekawość, nie tylko zręczność. Daxter, gadający towarzysz bohatera, komentuje przy tym niemal wszystko, co robisz.

Na PS4 gra pojawiła się 22 sierpnia 2017 roku jako klasyk z PS2 z trofeami. W grudniu 2024 roku dostała nową wersję na PS4 i PS5 z lepszym emulatorem, z przewijaniem rozgrywki i zapisem w dowolnym miejscu. Ta wersja jest w katalogu PS Plus Premium. Opis serii zebraliśmy na stronie Jak and Daxter.

Ratchet & Clank

Ratchet & Clank wprowadza zmianę tempa - platformowa podróż połączona z akcją. Pierwszą część Insomniac Games wydało na PS2 6 listopada 2002 roku w Ameryce Północnej i 8 listopada 2002 roku w regionie PAL. Do połowy 2007 roku sprzedała się w ponad 3,7 mln egzemplarzy.

Skoki, przepaście i ruchome platformy zostają, ale nie są już jedynym językiem gry. Ratchet podróżuje między planetami Galaktyki Solana, a po drodze kupuje lub znajduje broń i gadżety, łącznie do 36 sztuk. Walutą są śruby z rozbitych skrzyń i pokonanych przeciwników. Ten prosty mechanizm daje platformówce coś, czego Crash nie miał. Każda wyprawa ma cel zakupowy, a nowa broń zmienia sposób przechodzenia starych miejsc.

Dlatego Ratchet & Clank dobrze sprawdza się po Jaku. Odkrywanie nadal się opłaca, tyle że nagrodą jest nowe narzędzie, a nie tylko kolejna znajdźka. Kto lubi strzelanie, a nie przepada za precyzyjnymi skokami, znajdzie tu dobry kompromis. Wyzwanie rozkłada się między zręczność a taktykę.

Wersji jest kilka i łatwo się w nich pogubić. Oryginał działa na PS2. W 2012 roku ukazała się kolekcja HD na PS3, a w 2016 roku pełny remake na PS4, związany z filmem animowanym. Remake to osobna gra, a nie odświeżona grafika wersji z 2002 roku. Jeżeli chcesz zobaczyć, dokąd seria doszła, zajrzyj do opisu Ratchet & Clank: Rift Apart na PS5, a historię całej serii znajdziesz pod hasłem Ratchet & Clank.

Sackboy: Wielka Przygoda

Sackboy: Wielka Przygoda stawia na lekkość - miękki wizualny świat i ruch jako główny język zabawy. Grę przygotowało Sumo Digital, studio, które wcześniej robiło LittleBigPlanet 3. Na PS4 i PS5 trafiła w listopadzie 2020 roku, w Europie na PS5 19 listopada, a na PC 27 października 2022 roku.

Miękkość widać od pierwszej minuty. Poziomy wyglądają jak zszyte z filcu, tektury i włóczki, a Sackboy porusza się trochę ciężej niż Astro, z wyraźnym bujaniem. Tempo jest spokojniejsze, a kary za błąd łagodne. W odróżnieniu od dawnych odsłon LittleBigPlanet, oglądanych z boku, to pełna platformówka 3D. Postęp blokują Kule Marzycieli, które zbiera się w poziomach.

Największy atut ujawnia się przy kilku osobach. Gra obsługuje do czterech graczy lokalnie i przez sieć, przy czym tryb online dodano dopiero łatką z 17 grudnia 2020 roku. Część etapów zaprojektowano wprost pod współpracę i w pojedynkę ich nie przejdziesz. Dla rodzin z dziećmi to najbezpieczniejszy wybór z całej piątki, bo słabszy gracz nie hamuje reszty, tylko pomaga przy dźwigniach i platformach.

Krytycy ocenili grę dobrze, ale bez zachwytów. Metacritic pokazuje 83 punkty dla PS4 i 79 dla PS5. Do lutego 2022 roku sprzedano 1,2 mln egzemplarzy. Sackboy zamyka listę nie dlatego, że jest najsłabszy. Pokazuje, że platformówka może być też spokojną zabawą we dwoje, a nie wyłącznie testem refleksu. Więcej o bohaterze przeczytasz w opisie Sackboy.

Od której platformówki zacząć?

Dla większości graczy z PS5 najlepszym startem jest Astro Bot, bo łączy najniższy próg wejścia z najwyższymi ocenami. Pozostałe cztery gry lepiej dobrać do sprzętu, cierpliwości i liczby osób przed telewizorem.

Masz PS5 i grasz sam? Zacznij od darmowego Astro's Playroom, potem przejdź do Astro Bota. Grasz z dzieckiem albo partnerem, który rzadko sięga po pada? Wybierz Sackboya, bo tryb dla czterech osób i łagodne kary za błąd sprawdzają się najlepiej. Lubisz wyzwania i nie przeszkadza ci frustracja? Crash Bandicoot, najlepiej w wersji N. Sane Trilogy, da ci najczystszą szkołę skoku z całej listy.

Jeżeli wolisz eksplorację niż precyzję, Jak and Daxter z abonamentem PS Plus Premium ma sens, bo przewijanie rozgrywki zdejmuje ciężar dawnych, ostrych sekcji. Za Premium płaci się w Polsce 77 zł miesięcznie po podwyżce z maja 2026 roku, więc na jedną krótką grę lepiej kupić miesiąc niż rok. Ratchet & Clank to wybór dla tych, którzy chcą akcji i rozbudowy arsenału. Na PS4 i PS5 łatwiej sięgnąć po remake z 2016 roku niż po oryginał.

Ostatnia sprawa to sprzęt. Astro Bot nie działa na PS4, a Crash i Jak w wersjach z PS1 i PS2 nie ruszą z płyty na PS4 ani PS5. Kto ma w szafie starszą konsolę, znajdzie zestawienie możliwości w naszej porównywarce konsol, a szerszy wybór tytułów w kategorii rankingi.